Chấn động não trong bóng đá, bài học từ chấn thương của Emi Martinez

Pha va chạm khiến Chelsea lo lắng

Trong trận Chelsea thắng Everton tại Premier League, Emi Martinez va chạm vùng đầu với trung vệ Jarrad Branthwaite khi cả hai tranh chấp bóng bổng. Thủ thành người Argentina cần chăm sóc y tế trong thời gian dài, cố định trước khi được đưa khỏi sân bằng cáng và chuyển thẳng tới bệnh viện.

HLV Xabi Alonso sau đó xác nhận Martinez bị chấn động não. Thủ môn này cũng thông báo anh ổn và bày tỏ hy vọng trở lại thi đấu sau vài tuần. Vụ việc khiến chiến thắng của Chelsea bị phủ bóng bởi nỗi lo về sức khỏe của một trong những cầu thủ quan trọng nhất đội bóng.

Điều đáng chú ý là chấn động não không nhất thiết phải xuất phát từ một cú va chạm vào đầu. Theo FIFA, lực truyền từ va chạm ở vùng cổ, vai hoặc thân người cũng có thể khiến não bị tổn thương. Vì vậy, các pha tranh chấp bóng bổng, va chạm giữa thủ môn và cầu thủ khác hay những tình huống cầu thủ ngã đập đầu xuống sân đều tiềm ẩn rủi ro.

Nhận biết chấn động não như thế nào?

Chấn động não là một dạng chấn thương sọ não, do tác động cơ học khiến chức năng não bị ảnh hưởng. Mức độ biểu hiện rất khác nhau: một số cầu thủ có thể mất ý thức, trong khi những người khác vẫn tỉnh táo, nhưng gặp vấn đề về nhận thức, thăng bằng hoặc thị giác.

Theo nghiên cứu của FIFA, các dấu hiệu thường gặp gồm:

• Đau đầu, chóng mặt: Cầu thủ than đau đầu, cảm thấy choáng váng hoặc mất thăng bằng.
• Buồn nôn, nôn: Có thể xuất hiện ngay sau va chạm hoặc sau đó.
• Rối loạn thị giác: Nhìn mờ, nhìn vật thành đôi hoặc nhạy cảm bất thường với ánh sáng.
• Lú lẫn, suy giảm trí nhớ: Không nhớ rõ tình huống vừa xảy ra, phản ứng chậm hoặc trả lời không chính xác.
• Thay đổi hành vi: Dễ kích động, mất tập trung, buồn ngủ bất thường hoặc phản ứng khác với trạng thái bình thường.

Một điểm đặc biệt nguy hiểm là triệu chứng có thể xuất hiện muộn, thậm chí tới 72 giờ sau va chạm. Bởi vậy, việc cầu thủ đứng dậy, nói chuyện bình thường hay khẳng định mình vẫn ổn không đủ để loại trừ việc anh ta bị chấn động não.

Nếu cầu thủ mất ý thức, co giật, đau đầu ngày càng nặng, nôn nhiều lần, yếu hoặc tê tay chân, nói khó hay có dấu hiệu suy giảm tỉnh táo, cần tiến hành cấp cứu ngay. Việc chẩn đoán phải do nhân viên y tế có chuyên môn thực hiện, không thể chỉ dựa vào quan sát của trọng tài, HLV hay đồng đội.

FIFA yêu cầu gì khi nghi ngờ chấn động não?

Thông điệp cốt lõi của FIFA rất rõ ràng: nghi ngờ chấn động não thì phải đưa cầu thủ rời sân ngay lập tức. Không nên để áp lực thành tích, hay mong muốn tiếp tục thi đấu của cầu thủ chi phối quyết định bảo vệ sức khỏe.

Theo hướng dẫn của FIFA, quy trình xử lý cơ bản gồm:

• Dừng thi đấu và đánh giá tình trạng: Nhân viên y tế kiểm tra ý thức, triệu chứng, cơ chế va chạm và nguy cơ tổn thương cổ hoặc cột sống.
• Đưa cầu thủ nghi bị chấn động não khỏi sân: Không cho trở lại thi đấu chỉ vì cầu thủ khẳng định mình đã ổn.
• Khám y tế càng sớm càng tốt: FIFA khuyến cáo cần đánh giá y tế trong vòng 24 giờ, đồng thời theo dõi sát diễn biến triệu chứng.
• Theo dõi trong 24 giờ đầu: Người bị nghi chấn động não không nên ở một mình. Cần tìm trợ giúp y tế nếu tình trạng xấu đi.
• Nghỉ ngơi và trở lại thi đấu theo lộ trình: Cầu thủ chỉ quay lại tập luyện, thi đấu sau khi được đánh giá và đáp ứng các bước hồi phục phù hợp.

FIFA cũng khuyến cáo tránh lái xe trong 72 giờ đầu, không uống rượu cho đến khi hết triệu chứng và hạn chế những hoạt động đòi hỏi tập trung nếu chúng khiến tình trạng nặng hơn. Về luật thay người, IFAB cho phép các giải đấu áp dụng quyền thay người bổ sung do chấn động não, tuy nhiên việc áp dụng còn phụ thuộc quy định của từng giải đấu.

Những bài học từ Vertonghen và Karius

Emi Martinez không phải cầu thủ nổi tiếng đầu tiên gặp vấn đề sau va chạm vùng đầu. Tháng 4/2019, trung vệ Jan Vertonghen của Tottenham va chạm với đồng đội Toby Alderweireld trong trận bán kết Champions League gặp Ajax. Anh được đưa ra ngoài, sau đó trở lại sân nhưng nhanh chóng có biểu hiện không ổn định. Vertonghen kể rằng mình bị chóng mặt và đau đầu trong khoảng 9 tháng, ảnh hưởng đáng kể đến phong độ ở mùa giải cuối cùng tại Tottenham.

Một trường hợp khác là Loris Karius. Sau trận chung kết Champions League năm 2018, thủ môn của Liverpool được chẩn đoán chấn động não trong đợt kiểm tra tại Mỹ, vài ngày sau trận đấu với Real Madrid. Các bác sĩ cho rằng chấn thương có thể ảnh hưởng đến khả năng xử lý thông tin thị giác của anh. Tuy nhiên, họ không khẳng định chắc chắn cú va chạm với Sergio Ramos là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến những sai lầm của Karius trong trận chung kết tai hại đó.

Những trường hợp này cho thấy chấn động não không chỉ là vấn đề của vài phút trên sân. Triệu chứng kéo dài có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung, thăng bằng, chất lượng sinh hoạt và phong độ thi đấu.

Có thể phòng tránh chấn động não?

Không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ trong môn thể thao có nhiều pha tranh chấp tốc độ cao như bóng đá. Tuy nhiên, các đội bóng có thể giảm rủi ro bằng cách huấn luyện kỹ thuật tranh chấp an toàn, hạn chế hành vi vào bóng nguy hiểm, trang bị kiến thức nhận biết chấn thương cho cầu thủ và ban huấn luyện, đồng thời bảo đảm đội ngũ y tế có quyền đưa ra quyết định độc lập về sức khỏe.

Mũ bảo vệ chuyên dụng có thể sử dụng trong một số trường hợp, nhưng không bảo đảm ngăn chặn hoàn toàn chấn động não. Biện pháp quan trọng nhất vẫn là nhận diện sớm, xử lý đúng và không cho cầu thủ trở lại sân khi chưa đánh giá đầy đủ.

Với bóng đá đỉnh cao, một quyết định thay người có thể ảnh hưởng đến kết quả trận đấu. Nhưng như trường hợp của Martinez, Vertonghen hay Karius cho thấy, hậu quả của việc xem nhẹ chấn thương đầu có thể kéo dài hơn nhiều so với 90 phút. Khi nghi ngờ chấn động não, lựa chọn an toàn nhất luôn là dừng thi đấu và ưu tiên sức khỏe cầu thủ.